โรคปวดศีรษะไมเกรน Migraine headache

1934 views

shutterstock 112023320web

คือ โรคปวดศีรษะชนิดหนึ่งที่มีอาการปวดค่อนข้างรุนแรง  มักมีอาการปวดข้างเดียว  และไม่ได้เกิดจากพยาธิสภาพทางกายเช่น  เนื้องอกหรือโรคติดเชื้อ

ไมเกรนเกิดขึ้นได้อย่างไร

สาเหตุที่แท้จริงของไมเกรนยังไม่ทราบแน่ชัด  เชื่อว่าเกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรมร่วมกับสิ่งแวดล้อม  ทำให้ผู้ป่วยไมเกรนมีความไวของการทำงานของระบบควบคุมความปวดมากขึ้น  และพบว่ามีการกระตุ้นเส้นประสาทบริเวณศีรษะ (Peripheral sensitization) ทำให้เกิดการหลั่งสารต่างๆ  กระตุ้นให้หลอดเลือดขยายตัว  ทำให้เกิดอาการปวดศีรษะขึ้น

นอกจากนี้ยังมีการกระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง (Central Sensitization) ทำให้เซลล์ประสาทมีความไวต่อการกระตุ้นเพิ่มขึ้น โดยหากระบบประสาทส่วนกลางถูกกระตุ้นผู้ป่วยบางรายจะมีอาการเจ็บตามหนังศีรษะเมื่อถูกสัมผัส (Allodynia)

ผู้ป่วยไมเกรนจะมีอาการอย่างไร

ผู้ป่วยไมเกรนส่วนใหญ่มักมีอาการปวดศีรษะข้างเดียว  โดยมักมีข้างที่ปวดเป็นประจำ  สลับกับการปวดอีกข้าง (ผู้ป่วยประมาณ 10% ปวดอยู่ข้างเดียว ไม่มีสลับข้าง)  ผู้ป่วยบางรายอาจปวดทั้ง 2 ข้าง พร้อมกันได้ ลักษณะอาการปวดมักปวดแบบตุ๊บๆ คล้ายเส้นเลือดเต้น  และมักมีอาการปวดค่อนข้างรุนแรง  ผู้ป่วยมักอยากนอนพักนิ่งๆ  ในที่เงียบ  เพราะอาการปวดอาจกระตุ้นจากแสง  หรือเสียงดังๆ ได้ ในบางรายอาจมีอาการคลื่นไส้  อาเจียนร่วมด้วย

ผู้ป่วยบางรายอาจพบอาการนำ (aura) มาก่อนอาการปวดศีรษะได้เช่น  อาการผิดปกติทางการมองเห็นเช่น  เห็นแสงวูบวาบ   เห็นแสงเป็นเส้น  หรือเห็นเป็นเงาดำมืดได้  ผู้ป่วยส่วนน้อยมีอาการชาที่มือลามมาที่หน้าเป็นอาการนำ  ส่วนอาการนำอื่นๆ  เช่น  อาการอ่อนแรงพบน้อยมาก

มีปัจจัยใดบ้างที่กระตุ้นให้ผู้ป่วยไมเกรนมีอาการปวดไมเกรนศีรษะ

ผู้ป่วยไม่เกรนถึง  85 % มีปัจจัยที่กระตุ้นให้มีอาการปวดศีรษะอย่างชัดเจน  ปัจจัยเหล่านี้ได้แก่

  1. อากาศร้อน, อาการเย็น
  2. ความเครียด, นอนน้อย  หรือนอนมากเกินไป
  3. แสง  หรือเสียงดังๆ
  4. กลิ่นแรงๆ  เช่น น้ำหอม, ควันบุหรี่
  5. อาหาร  เช่น เนย,  ช็อกโกแลต, ผงชูรส,  เบคอน
  6. ประจำเดือน  โดยในผู้ป่วยบางรายมีอาการปวดศีรษะสัมพันธ์กับการมีประจำเดือนอย่างชัดเจน  (Menstrual  Migraine) ซึ่งเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนเอสโตรเจน (Estrogen) ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการปวดศีรษะ 1-2 วันก่อนมีประจำเดือน  และปวดต่อเนื่องไปในช่วงที่มีประจำเดือน

โรคไมเกรนวินิจฉัยอย่างไร

ไมเกรนเป็นโรคที่วินิจฉัยจากอาการดังกล่าวแล้วข้างต้นเป็นหลัก  โดยไม่จำเป็นต้องเอ็กซเรย์สมอง  ยกเว้น  กรณีที่ไม่แน่ใจการวินิจฉัย  หรือตรวจร่างกายพบความผิดปกติทางระบบประสาท

โรคไมเกรนรักษาอย่างไร

การรักษาไมเกรนแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะปวดศีรษะเฉียบพลัน   และการให้ยาป้องกันอาการปวดศีรษะซ้ำการรักษาอาการปวดศีรษะแยบพลัน

  1. หลักการรักษาในระยะนี้คือ ให้รีบรับประทานยาให้เร็วที่สุด  เมื่อเริ่มมีอาการปวดศีรษะแบบไมเกรน  เนื่องจากในระยะแรกที่เริ่มมีอาการปวดศีรษะจะมีความผิดปกติจำกัดอยู่ที่เส้นประสาทบริเวณศีรษะที่ไวต่อการกระตุ้นมากผิดปกติเท่านั้น  แต่หากเวลาผ่านไประบบประสาทส่วนกลางจะถูกกระตุ้น  การรับประทานยาในระยะนี้จะไม่ค่อยได้ผล  ยาที่ใช้ระงับอาการปวดศีรษะในระยะนี้ได้แก่  ยาที่มีฤทธิ์ทำให้หลอดเลือดสมองหดตัว (Ergotamine, Triptans) ยาที่มีฤทธิ์ระงับปวด  และลดการอักเสบ (NSAIDS)
  2. การให้ยาป้องกันอาการปวดศีรษะซ้ำ

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ การสังเกตปัจจัยกระตุ้นให้ปวดศีรษะ  และพยายามหลีกเลี่ยงปัจจัยนั้น  รวมถึงหลีกเลี่ยงภาวะเครียด  ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดศีรษะซ้ำบ่อยๆ  จนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน  อาจพิจารณาให้ยาป้องกันอาการปวดศีรษะซ้ำ  แต่ต้องอาศัยความร่วมมือกับผู้ป่วยในการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ  เนื่องจากต้องรับประทานยาอย่างต่อเนื่องระยะหนึ่งถึงแม้จะไม่มีอาการปวดศีรษะ